Usability en design

Is gebruiksvriendelijk een synoniem voor saai?
Usability wordt met betrekking tot websites vaak beschouwd als een discipline die zich alleen toespitst op toegankelijkheid en gebruiksvriendelijkheid, zonder rekening te houden met designaspecten. Vooral designers en interactieve marketingbureaus bekijken usability erg wantrouwig. Een vaak gehoord verwijt is dat usability leidt tot eenheidsworst en saaie websites.

Dat klopt natuurlijk niet, al is het wel zo dat sommige gebruiksvriendelijke websites vanuit een designstandpunt ietwat saai overkomen. De vraag is echter of dit het gevolg is van de uitstekende gebruiksvriendelijkheid of net een bewuste keuze is van de makers. Sites zoals Google, BBC, CNN en De Standaard zien er misschien niet altijd even sexy uit maar ze werken wel. Voor die sites zijn functionaliteit en snelle laadtijd het allerbelangrijkste. Dergelijke websites zijn gebruiksvoorwerpen. Bezoekers komen er naartoe met een welbepaald doel.

Inhoud en functionaliteit primeren 
Ook naar andere websites komen mensen trouwens om iets te 'doen'. Net zoals een auto in de eerste plaats bedoeld is om er iets mee te doen. Afhankelijk van het doel van de wagen en het imago van het merk zullen de ontwerpers van zo’n auto werken aan een design om de klant te overtuigen. Maar daarbij blijven ze wel binnen de basisregels van wat een auto is. Hetzelfde geldt voor een website: eerst moet u bepalen wat het doel is en weten wat mensen op inhoudelijk en functioneel gebied van uw site verwachten. Binnen de basisregels van toegankelijkheid en gebruiksvriendelijkheid komt dan het design. Een design dat moet aansluiten bij uw imago en wat de klant verwacht.

Gebruikerstesten in verband met het design? 
Een gebruikerstest heeft als groot voordeel dat u ziet wat gebruikers doen op uw website: waar ze klikken, waar ze haperen en waar ze afhaken. En dat u hen kan vragen waarom dat zo is. Zo kan u op basis van vaststellingen en feiten uw website verbeteren. Een gebruikerstest levert altijd een onvoorstelbare schat aan informatie op over een website.

Bij veel gebruikerstesten wordt er ook over het design gepraat maar de resultaten zijn doorgaans weinig bruikbaar. Een gebruiker kan wel zeggen wat hij mooi en lelijk vindt, maar hij kan zelden een beter alternatief geven - hij is dan ook geen designer. Bovendien ziet een gebruiker tijdens zo’n test slechts één ontwerp en kan hij alleen daarop commentaar geven. Ook een enquête waar gebruikers een aantal aspecten afzonderlijk beoordelen, is meestal niet echt nuttig.

Hoe pakt u dit aan?
Wat wel interessante informatie oplevert, is de gebruiker meerdere ontwerpen voorschotelen en die op een gestructureerde manier te overlopen. Bespreek stap voor stap de onderdelen van de verschillende ontwerpen (algemene look, kleurgebruik, links, titels, knoppen, …) en vraag om een motivatie van de antwoorden van de gebruiker: waarom vindt hij de knoppen van ontwerp 1 beter dan die van ontwerp 2? Op die manier krijgt u een goed inzicht in waarom bepaalde vormelijke elementen aanslaan of falen. Het is ook interessant om de gebruiker zelf zijn ideale ontwerp te laten samenstellen door hem van elk onderdeel het beste ontwerp te laten kiezen. Designers staan er tijdens zo’n test vaak van versteld hoe praktisch de meeste mensen denken over vormgeving.

Gefundeerde beslissingen 
Net zoals bij een gebruikerstest die focust op gebruiksgemak heeft een designtest het grote voordeel dat u uw beslissingen kan baseren op het gedrag en de meningen van echte gebruikers. Uiteraard is het zo dat de resultaten van een designtest minder eenduidig zullen zijn dan wanneer het om een test van de functionaliteit, logica en vlotte werking van een site gaat. Design is immers iets erg persoonlijks. Voor een designtest moet u dan ook met meer dan vier personen testen. De praktijk wijst uit dat tien personen al een goede indicatie geven en dat twintig personen voldoende statistisch materiaal opleveren om op een onderbouwde manier beslissingen te nemen over een ontwerp.

Els Aerts & Karl Gilis