Zijn nieuwe sites gebruiksvriendelijker?
Neen. Uit onze recente steekproeven blijkt dat de situatie de voorbije twee jaar nauwelijks verbeterd is. Op het vlak van de grote fouten, en vooral dan degene die vermeld staan in het Belgian Web Usability 2002 Rapport, is er een kleine verbetering merkbaar. We hebben het dan over het verdwijnen van zaken als Flashintro's, bewegende tekstzones en niet werkende zoekfuncties of formulieren. Slechte zoekfuncties en formulieren, navigaties met onduidelijke termen en vreemde links tieren helaas nog steeds even welig. Op de meeste sites vinden gebruikers nog steeds niet wat ze zoeken en ergeren ze zich mateloos aan de werking van de site.

De oorzaak: een metselaar is geen architect
Het internet is een jong medium en dus is het logisch dat er de voorbije jaren volop geëxperimenteerd werd. Wat minder logisch is, is dat de situatie zich zelfs na het uiteenspatten van de dot-comluchtbel niet heeft geregulariseerd. Webbouwers groot en klein pakken nog steeds uit met one-stop-shop-solutions en beweren dat ze alles kunnen: van ontwerp tot realisatie inclusief analyse vooraf en marketingstrategie achteraf. Straf, zeker als je weet dat een website maken een bijzonder complexe activiteit is.

Vreemd ook dat in de internetsector bedrijven tegelijkertijd architect en bouwer, ontwerper en uitvoerder zijn. In alle andere sectoren zijn die twee functies van elkaar gescheiden. Zou u het normaal vinden als uw drukker zich zou bemoeien met de inhoud van uw brochure? Zelfs de grote consultants zijn na schandalen zoals Enron en Lernout & Hauspie gaan beseffen dat advies geven en het uitvoeren ervan twee zaken zijn die best van elkaar gescheiden worden. Niet alleen omdat bedenken en uitvoeren vaak een heel andere kennis en vaardigheden vereisen, maar ook omdat de scheiding tussen de twee misbruiken voorkomt. Een bedrijf dat tijdens het schrijven van het advies weet dat het ook voor de uitvoering van dat advies mag instaan, zal soms in de verleiding komen het advies te schrijven met de eigen belangen in het achterhoofd in plaats van die van de klant.

Usability is een vak apart
Usability en informatiearchitectuur zijn totaal andere disciplines dan websites bouwen. Je kan het vergelijken met het bouwen van een huis. Daar is er een gelijkaardige taakverdeling: de architect zorgt voor het ontwerp, de aannemer zet metsers, schrijnwerkers en loodgieters aan het werk om dat plan te realiseren onder toezicht van de architect. Niemand die het in z'n hoofd haalt om de loodgieter het plan te laten tekenen of de architect te laten metselen. Ook voor het bouwen van een website geldt een dergelijke taakverdeling. De usabilityexpert is het best te vergelijken met de architect: hij luistert naar de noden van de mensen, tekent de blauwdruk van de site, ontwerpt de informatiearchitectuur en bepaalt wat waar moet komen. De webbouwer is de aannemer die de blauwdruk omzet in iets concreets.

Usability is ook een aparte discipline omdat de onafhankelijkheid van de usabilityexpert een absolute voorwaarde is. Een onderzoek naar de gebruiksvriendelijkheid van een site heeft maar zin wanneer het in alle objectiviteit en onafhankelijkheid gebeurt. Dat kan alleen door een buitenstaander, iemand die niet gebonden is aan de opdrachtgever of aan de realisator en die er op geen enkele manier baat bij heeft om een site of bepaalde onderdelen ervan als goed of slecht te bestempelen. Het maken van een website en het evalueren ervan moeten totaal van elkaar gescheiden zijn om tot goede resultaten te komen.

Els Aerts & Karl Gilis